[sina]

نقش صفويه در سبك عزاداري محرم

سوگواري و مرثيه سرايي براي سالار شهيدان(ع) در زمان معصومين(ع) رايج بوده و همچنين بر تداوم آن توصيه شده است. بزرگان دين نيز همواره شيعيان را بر ادامه اين امر مقدس توصيه مي فرمودند؛ اما اين كه آيا عزاداري مرسوم زمان ما از همان ابتدا و از عصر امامان معصوم(ع) بوده يا پس از آن رايج شده است، به نظر مي رسد كه بعضي از شيوه هاي عزاداري، به ويژه تعزيه خواني ها، بعد از ائمه(ع) به وجود آمده است، چنانكه پترچلكووسكي در اين زمينه مي گويد: مراسم محرم حمايت و تشويق دربار صفوي را جلب كرد. يادكرد شهادت امام حسين(ع) به صورت عملي ميهن پرستانه درآمد. گزارش‌هاي متعددي از اجتماعات مزبور، كه اكثرا توسط فرستادگان سياسي اروپا، مبلغان، بازرگانان و سياحان به ثبت رسيده، از اشخاصي سخن مي گويند كه ملبس به جامه هاي رنگارنگ بوده، به طور منظم پياده روي مي كردند، يا سوار بر اسب ها و شترها، آفريننده وقايعي بودند كه به واقعه حزن انگيز كربلا ختم مي شد. نبردهاي ساختگي توسط صدها تن از عزاداران ملبس به جامه هاي همگون و مسلح به تير و كمان و شمشير و سلاح هاي ديگر، به طور آهسته بازي مي شد. سراسر نمايش با سوگ نوا همراهي مي شد و تماشاگران كه در امتداد گذرگاهها صف مي كشيدند، بر سينه مي زدند و در حالي كه دسته عزا از كنارشان رد مي شد، فرياد مي زدند: "حسين، حسين، يا شاه شهيدان حسين".(1)
هرچند برخي، تاريخ شروع عزاداري به اين سبك را به دوره حكومت آل بويه نسبت داده اند، ولي روضه خواني يا قرائت كتاب "روضه الشهدا" و كتاب هاي مشابه بر روي منبر، از دوره صفويه شروع شد.(2) در همان زمان كه مراسم محرم در دوره صفويه رشد و توسعه مي يافت، و شكل مهم و معروف ديگري از نمايش مذهبي پديد آمد كه نقل نمايشي زندگي و اعمال، رنج و مرگ شهيدان بود. موضوع اين نمايش در اساس- هر چند هم اندك- هميشه در ارتباط با واقعه كربلا بود، اين داستان ها از كتاب فارسي به نام "روضه الشهدا" يا بهشت شهيدان، گرفته مي شد و از اوايل سده شانزدهم در ميان شيعيان به گونه اي گسترده، انتشار يافت. درباره مراسم تعزيه خواني و عزاداري در دوره صفويه، ژان كالمار مي‌نويسد: تجديد خاطره فاجعه كربلا به صورتي كه در زمان صفويه جاني تازه گرفت، دنباله سنتي قديمي از آداب مذهبي است؛ مانند بقاع شهيدان كربلا، سينه زني و روضه خواني در روز عاشورا و در دهه اول محرم، كه به وسيله مسلماناني كه گرايش هاي عقيدتي گوناگون دارند اجرا مي شده است، .... موضوع گرفتن انتقام امام حسين(ع) كه از ديرباز بخش اعظم تجديد خاطره فاجعه كربلا حكم فرما بوده و شاه اسماعيل- بنيانگذار سلسله صفوي- از آن براي تبليغ و پيشبرد كارهاي خود استفاده كرد.(3)
ژان كالمار، قسمت بيشتري از تحولات عزاداري را به سنت هاي ديرينه ايران مربوط مي داند و چنين مي نويسد: به عقيده من قسمت اعظم اين تحول، صرف نظر از جنبه و عقيدتي آن، تحت تأثير سنت هاي به وجود آمده است كه ريشه هاي ژرف نزد ايرانيان دارد و حتي صورت منقح تر نمايشي، مصائب روحاني را موجب گرديده است.(4)
مطلبي كه قابل توجه است اين ك -- مهمان گرامی ، برای دیدن ادامه مطلب و همچنین استفاده از تمام امکانات انجمن، من جمله مشاهده تصاویر و نیز لینک ها ، می بایست ثبت نام کنید, .::. ثـبـت نــام .::. --